Rosnąca liczba odwołań od wyników przetargów publicznych może doprowadzić do wyraźnego spowolnienia realizacji inwestycji infrastrukturalnych w Polsce. Przedstawiciele branży budowlanej ostrzegają, że zjawisko to zaczyna paraliżować proces wyboru wykonawców i w konsekwencji opóźnia rozpoczęcie nowych budów.

Polski Związek Pracodawców Budownictwa alarmuje, że zagrożona jest realizacja rządowych programów infrastrukturalnych. Mimo zapowiedzi zwiększenia nakładów na budowę dróg szybkiego ruchu oraz modernizację linii kolejowych tempo inwestycji może spadać właśnie z powodu coraz częstszych odwołań składanych w postępowaniach przetargowych.

W ostatnim czasie liczba spraw kierowanych do Krajowej Izby Odwoławczej wyraźnie wzrosła, a czas ich rozpatrywania się wydłużył. W przypadku kontraktów zawartych w 2025 roku przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad ponad połowa jeszcze przed podpisaniem umowy została zaskarżona do Krajowej Izby Odwoławczej. Część z tych spraw trafiła następnie do sądów, gdzie postępowania mogą trwać nawet rok.

Jedną z przyczyn wzrostu liczby odwołań jest niski koszt ich złożenia. Opłata za wniesienie odwołania wynosi 20 tys. zł i pozostaje taka sama niezależnie od wartości kontraktu. Oznacza to, że identyczna kwota obowiązuje zarówno przy zamówieniach o wartości kilkudziesięciu milionów złotych, jak i przy inwestycjach liczonych w miliardach złotych. W ocenie przedstawicieli branży sprawia to, że część firm traktuje odwołania jako element strategii konkurencyjnej w walce o kontrakty.

Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym eskalacji sporów jest dekoniunktura na rynku budowlanym, która trwa od około dwóch lat. Wykonawcy rywalizują o ograniczoną liczbę zleceń, starając się wypełnić portfele zamówień. W efekcie coraz częściej dochodzi do sporów prawnych między firmami uczestniczącymi w przetargach.

Zdaniem przedstawicieli branży nasilające się batalie prawne wydłużają proces wyboru wykonawcy i pogarszają atmosferę na rynku budowlanym. W praktyce oznacza to, że rozpoczęcie wielu inwestycji infrastrukturalnych może się przesuwać w czasie, mimo zapowiedzi przyspieszenia realizacji projektów publicznych.

W konsekwencji najbliższe miesiące mogą upłynąć pod znakiem spowolnienia w uruchamianiu nowych inwestycji, choć rząd zapowiada zwiększenie wydatków na rozwój infrastruktury transportowej.

Fot.: Etienne Girardet (unsplash)

Zgodnie z danymi przedstawionymi przez Okręgową Inspekcję Pracy we Wrocławiu, w sektorze budowlanym w roku 2025 miało miejsce 27 wypadków. To mniej tylko od sektora przemysłowego, gdzie odnotowano 36 wypadków. W 2024 roku "ranking" wypadkowości również odnotował przemysł na miejscu pierwszym, a budownictwo na drugim.

Okręgowa Inspekcja Pracy we Wrocławiu przeprowadziła w 2025 roku 649 kontroli na budowach.

W sprawozdaniu z minionego roku czytamy, że najbardziej niebezpieczne na placach budowy są prace wykonywane na wysokości, w tym na rusztowaniach. W tym sektorze stwierdzono też najwięcej nieprawidłowości, które mogły stwarzać zagrożenie dla życia i zdrowia pracowników.

Na drugim miejscu, najwięcej nieprawidłowości, a co za nimi idzie - zagrożeń, stwierdzono w obszarze robót ziemnych.

Jak czytamy w sprawozdaniu OIP we Wrocławiu za rok 2025, tendencja do lekceważenia i omijania przepisów prawa związanych z bezpieczeństwem na budowach utrzymuje się. Powodem, zdaniem autorów opracowania, są niespójności przepisów i niskiej świadomości dotyczącej odpowiedzialności za ich nieprzestrzeganie. Drugą przyczyną są mechanizmy finansowania inwestycji powiązane z organizacją procesu budowlanego, które wpływają na ograniczenie środków przeznaczanych na bezpieczeństwo.

Co więcej, przepisy BHP w wielu przypadkach są nieadekwatne do warunków realizacji inwestycji i stosowanych technologii.

W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami na budowach wydano łącznie aż 1894 decyzje na podstawie art. 108 Kodeksu Postępowania Administracyjnego, to znaczy nieostateczne decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności. Te decyzje można wydawać między innymi, kiedy zagrożone jest ludzkie życie bądź zdrowie.

W ramach 207 decyzji skierowano pracowników do innych prac, 134 pracowników otrzymało zakaz wykonywania pracy, 298 decyzji wstrzymało pracę maszyn, a 259 decyzji wstrzymało prace ogółem.

Wydano łącznie 365 środków karnych, w tym 257 mandatów na łączną kwotę 291 300 złotych.

W sprawozdaniu opublikowano szereg przykładów nieprawidłowości razem ze zdjęciami. W jednym z nich trzy osoby dokonywały remontu dachu spadzistego budynku mieszkalnego bez zabezpieczeń przed upadkiem ani kasków ochronnych. Od krawędzi dachu do poziomu chodnika dzieliła ich wysokość 9 metrów.

Podczas tych samych prac stosowano rusztowania nieposiadające protokołów odbioru i przekazania do eksploatacji, balustrad zabezpieczających na szczytach, po obu bokach, na żadnym z poziomów, ani pionów komunikacyjnych, pośrednich podestów, ani barier.

Kolejny przykład pokazuje budowę, na której nie zabezpieczono krawędzi stropów balustradami ochronnymi. Odległość z poziomu stropu do ziemi wynosiła ok. 3,5 metra. Na tej samej budowie pracownicy bez odpowiednich środków ochrony indywidualnej na wypadek upadku z wysokości prowadzili prace na budynku, na stropie nad 1 piętrem (około 8 metrów nad poziomem gruntu). Pracownicy nie posiadali kasków.

Po interwencji inspektora wykonawca zabezpieczył budowę balustradami, wyposażył pracowników w środki ochrony indywidualnej.

Źródło i fot.: OIP we Wrocławiu

Postępująca cyfryzacja oraz rozwój nowych rozwiązań konstrukcyjnych powodują istotne zmiany w sposobie projektowania i stosowania deskowań oraz rusztowań tymczasowych na placach budowy. Technologie te pozwalają ograniczać zależność od ciężkiego sprzętu, w tym żurawi wieżowych, a jednocześnie zwiększać efektywność i bezpieczeństwo realizowanych robót. W efekcie systemy formwork i falsework stają się coraz bardziej zintegrowanym elementem nowoczesnego procesu budowlanego.

Deskowanie stanowi tymczasową konstrukcję, w której umieszcza się świeży beton w celu uzyskania odpowiedniego kształtu elementu konstrukcyjnego. Z kolei rusztowanie podporowe, określane jako falsework, przenosi obciążenia powstające podczas betonowania do momentu osiągnięcia przez konstrukcję wymaganej wytrzymałości. Choć zasada działania tych systemów pozostaje niezmienna od wielu dekad, współczesne technologie znacząco zmieniają sposób ich projektowania, montażu oraz eksploatacji.

Jednym z głównych kierunków rozwoju jest projektowanie deskowań z wykorzystaniem zaawansowanych narzędzi cyfrowych. Modele trójwymiarowe umożliwiają precyzyjne odwzorowanie nawet bardzo skomplikowanych geometrii konstrukcji, a następnie podział systemu deskowań na elementy możliwe do wykonania i montażu na placu budowy. Takie podejście pozwala zoptymalizować liczbę komponentów, przewidzieć kolejność betonowania oraz ograniczyć ryzyko błędów montażowych.

Znaczącą rolę odgrywają również rozwiązania pozwalające na ograniczenie wykorzystania żurawi. Coraz częściej stosuje się lekkie elementy deskowań wykonane z aluminium lub innych materiałów o wysokiej wytrzymałości przy niewielkiej masie. Dzięki temu montaż i demontaż systemu może być wykonywany ręcznie lub przy użyciu niewielkiego sprzętu pomocniczego. W praktyce oznacza to możliwość prowadzenia robót betonowych nawet w miejscach o ograniczonym dostępie do sprzętu dźwigowego, na przykład w gęstej zabudowie miejskiej lub w tunelach.

Równolegle rozwijane są technologie monitorowania procesu dojrzewania betonu. Czujniki temperatury i wilgotności instalowane w konstrukcji pozwalają określić aktualną wytrzymałość betonu oraz optymalny moment demontażu deskowań. Dzięki takim rozwiązaniom możliwe jest skrócenie czasu cyklu budowy, ponieważ systemy deskowań mogą być wcześniej przenoszone do kolejnego etapu prac. W praktyce przekłada się to na znaczące oszczędności kosztów oraz skrócenie harmonogramu realizacji inwestycji.

Istotnym elementem transformacji jest również wykorzystanie technologii cyfrowych w zarządzaniu procesem budowy. Integracja systemów deskowań z metodologią Building Information Modeling umożliwia planowanie montażu, analizę kolizji konstrukcyjnych oraz precyzyjne określenie zapotrzebowania materiałowego. Cyfrowe modele pozwalają także na koordynację działań pomiędzy projektantami, wykonawcami i dostawcami systemów deskowań już na wczesnym etapie realizacji inwestycji.

Nowoczesne rozwiązania obejmują również systemy monitoringu obciążeń i stabilności konstrukcji tymczasowych. Bezprzewodowe czujniki mogą kontrolować naprężenia w podporach, odkształcenia elementów czy stabilność konstrukcji pomocniczych. Dane te są analizowane w czasie rzeczywistym, co pozwala szybko reagować na ewentualne nieprawidłowości i zwiększa poziom bezpieczeństwa pracy na budowie.

Wraz ze wzrostem skali i złożoności projektów infrastrukturalnych rośnie także znaczenie współpracy pomiędzy wykonawcami a dostawcami technologii deskowań. Coraz częściej eksperci od konstrukcji tymczasowych uczestniczą w projektowaniu już na etapie koncepcji inwestycji, co umożliwia lepsze dopasowanie technologii betonowania do wymagań projektu oraz ograniczenie kosztownych zmian w trakcie budowy.

Postęp technologiczny w zakresie deskowań i rusztowań podporowych pokazuje, że nawet elementy uznawane za tradycyjne mogą ulegać dynamicznym zmianom. Integracja projektowania cyfrowego, systemów monitoringu oraz lekkich, modułowych konstrukcji sprawia, że prace betonowe stają się bardziej efektywne, bezpieczne i mniej zależne od ciężkiego sprzętu. W dłuższej perspektywie rozwiązania te mogą znacząco wpłynąć na organizację robót budowlanych oraz tempo realizacji dużych projektów infrastrukturalnych.

Fot.: Peri